Inne tematy finansowe – forum: odsetki, spadki, poręczenia i oszustwa

O czym rozmawiamy w dziale „Inne tematy finansowe”

Ten dział zbiera pytania, które nie mieszczą się w pozostałych kategoriach, a często są punktem wyjścia do rozwiązania całego problemu: od czego zacząć, gdy długów jest wiele, gdzie szukać darmowej pomocy prawnej, ile wynoszą odsetki ustawowe, kto dziedziczy długi po zmarłym, czy za długi można trafić do więzienia i jak odpowiada poręczyciel. Rozmawiamy też o oszustwach internetowych i inwestycyjnych oraz o tym, jak sprawdzić kontrahenta przed zawarciem umowy.

1. Pierwsze kroki i pomoc

• Mam długi i nie wiem, od czego zacząć – co zrobić najpierw?
• Jak wyjść z długów, nie mając pieniędzy?
• Gdzie szukać darmowej porady prawnej i czy istnieje rządowa pomoc dla zadłużonych?
• Czy warto zapłacić kancelarii pomocy dłużnikom?

2. Odsetki i rozliczenia

• Ile wynoszą odsetki ustawowe i maksymalne w 2026 roku?
• Czym są skapitalizowane odsetki i czy wolno liczyć odsetki od odsetek?
• Jak uzyskać oświadczenie o spłacie zadłużenia?

3. Odpowiedzialność za cudze długi

• Kto dziedziczy długi po zmarłym – dzieci, rodzeństwo?
• Czy poręczyciel musi spłacić cudzy kredyt i czym różni się przystąpienie do długu?
• Co zrobić, żeby nie odpowiadać za długi męża lub żony?
• Kim jest dłużnik rzeczowy, a kim osobisty, i kim jest trzeciodłużnik?

4. Prawo karne i oszustwa

• Czy za długi można iść do więzienia i kiedy grozi kara za alimenty?
• Gdzie i jak szybko zgłosić oszustwo internetowe?
• Jak odzyskać pieniądze po oszustwie na kryptowalutach?
• Jak sprawdzić, czy osoba lub firma ma długi?

Od czego zacząć, gdy długów jest dużo

Pierwszy krok to zatrzymanie spirali: nie zaciągaj nowych pożyczek na spłatę starych. Następnie zbierz wszystkie dokumenty i pobierz bezpłatne raporty z BIK oraz biur informacji gospodarczej. Sporządź listę długów z datą wymagalności, statusem i wierzycielem. Najpilniejsze są sprawy, w których biegnie termin sądowy – sprzeciw od nakazu zapłaty wnosi się w ciągu 2 tygodni – oraz długi zabezpieczone na mieszkaniu.

Bezpłatną pomoc prawną i poradnictwo obywatelskie zapewnia system nieodpłatnej pomocy prawnej – z punktów w każdym powiecie może skorzystać osoba, która złoży oświadczenie, że nie jest w stanie ponieść kosztów odpłatnej pomocy. W sprawach konsumenckich pomagają powiatowi i miejscy rzecznicy konsumentów oraz porady na prawakonsumenta.uokik.gov.pl, a w sporach z instytucjami finansowymi – Rzecznik Finansowy. Nie istnieje ogólny rządowy program umarzania długów prywatnych; formy wsparcia państwa to m.in. Fundusz Wsparcia Kredytobiorców w BGK, dodatki mieszkaniowe i pomoc ośrodków pomocy społecznej.

Odsetki ustawowe i maksymalne w 2026 roku

Wysokość odsetek wynika z art. 359 i 481 Kodeksu cywilnego i zależy od stopy referencyjnej NBP, która obecnie wynosi 3,75%. Odsetki ustawowe (kapitałowe) to stopa referencyjna plus 3,5 punktu procentowego, czyli 7,25% w skali roku. Odsetki ustawowe za opóźnienie to stopa referencyjna plus 5,5 punktu procentowego – 9,25%. Odsetki maksymalne stanowią dwukrotność odsetek ustawowych: 14,5% dla odsetek kapitałowych i 18,5% dla odsetek za opóźnienie. W transakcjach handlowych między przedsiębiorcami odsetki za opóźnienie wynoszą stopę referencyjną plus 10 punktów procentowych, czyli 13,75%.

Odsetki od zaległych odsetek (anatocyzm) można co do zasady naliczać dopiero od dnia wytoczenia powództwa o nie albo gdy strony zgodzą się na to po powstaniu zaległości (art. 482 KC). Zasada ta nie dotyczy m.in. długoterminowych kredytów bankowych, w których umowna kapitalizacja odsetek jest dopuszczalna. Jeżeli w wyliczeniu funduszu pojawiają się odsetki liczone od odsetek bez takiej podstawy, warto je zakwestionować.

Dziedziczenie długów

Od października 2015 roku spadkobierca, który nie złoży żadnego oświadczenia w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o tytule swojego powołania, nabywa spadek z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1015 KC). Odpowiada wtedy za długi spadkowe tylko do wartości ustalonej w wykazie lub spisie inwentarza. Można też spadek odrzucić – wtedy przechodzi on na kolejnych spadkobierców, najczęściej dzieci, dlatego oświadczenia trzeba złożyć także w ich imieniu. W sprawach małoletnich w niektórych sytuacjach potrzebna jest zgoda sądu opiekuńczego.

Rodzeństwo dziedziczy z ustawy tylko wtedy, gdy spadkodawca nie pozostawił zstępnych, a przynajmniej jedno z jego rodziców nie dożyło otwarcia spadku – rodzeństwo wchodzi wtedy w udział tego rodzica. Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku składa się przed sądem lub notariuszem.

Poręczenie, przystąpienie do długu i długi małżonka

Poręczyciel zobowiązuje się wobec wierzyciela wykonać zobowiązanie, gdyby dłużnik tego nie zrobił (art. 876 KC). Oświadczenie poręczyciela wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności. Poręczyciel odpowiada jak współdłużnik solidarny, a po zapłacie może żądać zwrotu od dłużnika. Przystąpienie do długu to umowa, w której osoba trzecia staje się dodatkowym dłużnikiem – odpowiada samodzielnie, a nie tylko na wypadek niewykonania. Dłużnik rzeczowy, np. właściciel nieruchomości obciążonej hipoteką, odpowiada tylko z tej nieruchomości, a dłużnik osobisty – całym majątkiem.

Jeśli jeden z małżonków zaciągnął zobowiązanie bez zgody drugiego, wierzyciel może prowadzić egzekucję z jego majątku osobistego, wynagrodzenia i dochodów oraz niektórych składników majątku wspólnego, ale nie z całego majątku wspólnego (art. 41 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Zgoda małżonka na zaciągnięcie długu rozszerza odpowiedzialność na majątek wspólny. Rozdzielność majątkowa chroni tylko na przyszłość.

Czy za długi można trafić do więzienia

Za samo niespłacanie długów cywilnych – kredytu, pożyczki, rachunków – nie idzie się do więzienia. Odpowiedzialność karna pojawia się przy konkretnych czynach opisanych w Kodeksie karnym: uporczywym uchylaniu się od alimentów, gdy łączna zaległość stanowi równowartość co najmniej trzech świadczeń okresowych (art. 209), udaremnianiu egzekucji przez ukrywanie lub zbywanie majątku (art. 300) oraz oszustwie, np. zaciągnięciu pożyczki bez zamiaru spłaty i z wprowadzeniem wierzyciela w błąd (art. 286). Kara zastępcza może grozić także przy nieuiszczonej grzywnie.

Oszustwa internetowe i sprawdzanie kontrahentów

Oszustwa na fałszywe sklepy, „inwestycje” w kryptowaluty i podszywanie się pod banki zgłaszaj niezwłocznie: bankowi (w celu zablokowania środków i ewentualnej procedury chargeback), policji oraz do CERT Polska. Przed inwestycją sprawdź, czy podmiot nie figuruje na liście ostrzeżeń publicznych KNF. Im szybciej zgłosisz transakcję, tym większa szansa na zatrzymanie pieniędzy.

Przed zawarciem umowy z firmą sprawdź ją w KRS, CEIDG, Krajowym Rejestrze Zadłużonych oraz na białej liście podatników VAT. Osobę prywatną możesz sprawdzić publicznie tylko w KRZ; raport z BIG lub BIK o innej osobie wymaga jej zgody.

Giełdy długów, trzeciodłużnik i publikowanie długów w internecie

Giełdy długów to prywatne serwisy, na których wierzyciele wystawiają wierzytelności na sprzedaż i publikują dane dłużników. Nie są biurami informacji gospodarczej i nie działają na podstawie ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych. Publikacja danych osoby fizycznej wraz z informacją o długu musi mieć podstawę w przepisach o ochronie danych osobowych – jeśli jej brak, możesz żądać usunięcia wpisu od administratora serwisu, a w razie odmowy złożyć skargę do UODO. Publikowanie długu w mediach społecznościowych w celu wywarcia presji może naruszać dobra osobiste.

Trzeciodłużnik to osoba lub instytucja, która jest dłużna pieniądze dłużnikowi – najczęściej pracodawca, bank, najemca lub kontrahent. Po otrzymaniu zajęcia od komornika trzeciodłużnik musi przekazywać zajęte kwoty komornikowi i udzielić mu informacji, np. o wysokości wynagrodzenia. Jeżeli tego nie robi, odpowiada wobec wierzyciela za szkodę i może zostać ukarany grzywną. Pracodawca nie może też wypłacać pracownikowi „pod stołem” części pensji objętej zajęciem.

Pokwitowanie i oświadczenie o spłacie

Dłużnik, który spełnia świadczenie, może żądać od wierzyciela pokwitowania (art. 462 KC). Po całkowitej spłacie kredytu warto zawsze wystąpić o zaświadczenie o spłacie zadłużenia, a przy kredycie hipotecznym – o zgodę na wykreślenie hipoteki. Po spłacie długu wobec funduszu lub firmy windykacyjnej żądaj pisemnego potwierdzenia, że wierzytelność wygasła, i aktualizacji wpisów w BIG w ciągu 14 dni. Taki dokument chroni przed ponowną sprzedażą długu kolejnemu funduszowi.

FAQ – inne tematy finansowe